Döviz ve altın ve bir de ham petrol, dünya ekonomik sisteminde gerçekleşen neredeyse tüm süreçlerin ana göstergeleridir. Ekonomik ve siyasi olayların ardından fiyatlar değişkenleşir. Bununla beraber, petrolün ihracatçıları ve tüketicileri açısından kendine has işlem özelliğinden dolayı, hep belirli bir gecikme yaşanır ve bu da, petrolün çok daha hassas bir yatırım olmasına yol açar.
Ham petrol karışımları
Brent (Brent ham petrol), Kuzey Denizinden çıkarılan petrolün temel ölçüt derecesidir. İsmini, Kuzey Denizinde 1970’te açılan maden alanından almıştır. Aslında, Norveç ve İskoçya kıyıları arasındaki ham petrol karışımlarına, Brent, Oseberg ve Forties denir. Brent, başlıca dünya borsalarında satılan en önemli petrol markalarından biridir. Brent petrol fiyatı, 1971’den beri, dünyanın her yanındaki özellikle Rusya petrollerinden Urallardan çıkarılan petrol kalitelerinin neredeyse %40’ının fiyat oluşumuna temel alınır. bu kaliteye “temel ölçüt” denmesinin sebebi de budur. Burada, petrolün varil fiyatı WTI’dan 1 ABD doları düşük ve “OPEC Ham petrol Referans Sepetinden” 1 dolar yüksektir. Bununla beraber, bu parite, 2007 yılından itibaren değişmiştir. Halen, Brent petrol markasının dünya pazarında fiyat oluşturmakta temel alınmaya devam edilmesinin uygun olup olmayacağı tartışılmaktadır. Bunun esas sebebi, Kuzey Denizinde ham petrol üretiminin azalması ve bunun da, karışım ve diğer petrol kalitelerinin fiyatlarının belirlenmesinde likiditenin azalmasına ve hatalara yol açmasıdır.
Urallar - acı ham petrol kalitesi (kükürt içeriği %1.3), Khanty-Mansiisk özerk bölgesi ve Tataristan’da üretilen ham petrol karışımını temsil eder. Ural petrollerinin başlıca üreticileri, şu şirketlerdir: «Rusneft», «Lukoil», «Surgutneftegaz», «Gazpromneft», «TNK-VR» ve «Tatneft». Ural petrollerinin başlıca üreticileri, şu şirketlerdir: Rusneft, Lukoil, Surgutneftegaz, Gazpromneft, TNK-VR ve Tatneft. Rus petrolünün, yüksek kükürt ve sert siklik karbonhidrat içeriği yüzünden düşük kaliteli olduğu düşünüldüğünden, fiyatı Brent fiyatlarının altında tespit edilir. son yıllarda, Rusya, Ural petrolünün kalitesini, acı Tatar petrolünü çıkararak yükseltmek için bir dizi önlem almıştır (Tataristan Cumhuriyetinde, yeni damıtma tesisleri kurulacak ve petrol boru hattına girmeden benzin elde edilecektir). Batı Sibirya petrolü, kabul edilebilir niteliktedir. Sibirya Hafif Markası olarak bilinir. Rusya’da, Ural petrolleri vadeli senetleri, RTS borsasında FORTS piyasasında işlem görür.
WTI (West Texas Intermediate) - petrol markası, Teksas’ta (ABD) üretilir, 40° API, içerir. Kükürt içeriği %0,4-0,5’tir, genelde benzin üretiminde kullanılır. Özellikle, ABD ve Çin’de en çok talep edilen petrol markası olmasının sebebi budur.
Ham petrol piyasasının katılımcıları
Petrol üreticileri
Ham petrol, piyasaya, ister küçük şirketler olsun ister muazzam üreticiler olsun genellikle petrolü çıkaran üreticiler tarafından çıkarılır. Şirketin piyasaya etkisinin, arz ettiği ham petrol hacmine bağlı olması mantıklıdır. Dolayısıyla, diğer borsa katılımcıları, bu üreticilerin faaliyetlerine çok dikkat ederler.
Sanayi
Bu kategoride, tüm ekonomik sektörlerden sanayi kuruluşları ile petrol rafineri ve işleme şirketleri bulunur. Bu tabloya, dikey entegre yapı denir. Bu şirketler, ham petrolü üretir, rafine ederek son ürüne çevirirler (benzin, mazot vb), fakat, kendi perakende zincirlerinde dağıtırlar.
Mal ve ham petrol piyasalar
Genelde muazzam piyasası olan bazı ülkelerde, ayrı sektörler vardır. Bunlar, özellikle ham petrol ticaretiyle uğraşırlar.
Yatırımcılar
Piyasa yatırımcılarının ilgi alanları farklıdır. Dolayısıyla, ham petrolle ilgili farklı enstrümanlarla yatırım yaparlar. Normalde, altın borsası yatırımcıları arasında en popüler araç, vadeli senetlerdir.
OPEC
Petrol İhraç eden Ülkeler Örgütü, devletler arası bir kurumdur. Petrol fiyatını istikrara kavuşturmak için kurulmuştur. Bu örgütün üyeleri, ekonomileri petrolden elde edilen gelire bağlı ülkelerdir. OPEC, 10-14 Eylül 1960 yılında Bağdat Konferansıyla kurulmuştur. Örgüte, esas olarak, İran, Irak, Kuveyt, Suudi Arabistan, Venezüella gibi ülkeler girmiştir (kurucu üyeler). Bu beş kurucu üyeye daha sonra 9 ülke katılmıştır: Katar (1961), Endonezya (1962-2008, 1 Kasım 2008’de OPEC’ten çıkmıştır), Libya (1962), Birleşik Arap Emirlikleri (1967), Cezayir (1969), Nijerya (1971), Ekvator (1973-1992, 2007), Gabon (1975-1994), Angola (2007).
2007’de, Angola’nın örgüte katılması ve Ekvator’un örgüte geri dönmesiyle birlikte halen OPEC’in 12 üyesi vardır. 2008 yılında, Rusya, kartelin gözlemcisi olmaya hazır olduğunu açıklamıştır.
Ham petrol ticareti
Dünyada üretilen petrol, nitelik ve dolayısıyla fiyat bakımından homojen olmaktan çok uzaktır. Fiyatlar, petrol karışımlarına eklenen farklı parafin katkıları ve bunların miktarına göre değişir. Fiyat standardı, bileşimi Kuzey Denizinden çıkarılana benzer «Brent» petrol kalitesidir. Teslimat sözleşmeleri, Londra Hammadde borsasında yapılır.
Bu kalite petrolün fiyatı genellikle kitlesel medyayla belirlenir. Bu fiyat, çoğunlukla, gelecek ayın «brent» sözleşme değeridir. Bu sözleşme imzalanınca (vadeli), alıcı, ürünü almaya ve ödemeye yükümlü olur ve satıcı, bunu belirtilen yerde teslim etmeye yükümlü olur.
Vadeli sözleşmeler ilgili borsalarda mevcut piyasa fiyatından yapılırlar. Minimum sözleşme hacmi, 1000 varildir.
Petrol, NYMEX, CME, РТС, LOE gibi önemli ticari merkezlerde satılır.
Petrol Değeri
Petrol haberleri, mali krizle geçtiğimiz yılın haberlerinde ilk sırayı almıştır. Petrolün varil fiyatı 11 Haziran 2008’de tavan yaparak, 147,26 ABD dolarına ulaşmış ve altı ayda %70 değer kaybetmiştir. Analizcilere göre, bu düşüşün asıl sebebi, spekülatif sermaye yüzünden piyasanın kızışmış olmasıdır. Temel bakış açısıyla, varil başına 100 ABD doları kabul edilebilir ancak 140 ABD doları etmez.
Petrolün varil fiyatı, 2008 yılı sonunda, 40-50 ABD doları aralığında istikrara kavuşmuş ve bu yılın baharında 38-42 ABD Dolarına düşmüştür. Bu arada, yılın ilk yarısında onun için önemli olan Amerikan para biriminin dinamiğinden ayrılmıştır. Petrolün dibe vurup vurmayacağını söylemek zordur. Yılın bir yarısında artırılsaydı şimdi satılırdı. O zamanlar 101 ABD Doları iyi fiyattı. Şimdiyse, dünya ekonomisinin durumuna göre varil başına 70-90 ABD doları iyi fiyattır. Petrol fiyatlarının 2009’daki düzeye çıkmasını beklemekse boşunadır.
2008 yılında petrol fiyatlarının düşmesindeki en önemli rolü temel faktörler oynadı. Mali kriz gerçek ekonomi sektöründe ciddi sorunlara yol açtı. Yakıt talebi azaldı. Aynı zamanda, 2008 yılının ilk yarısındaki petrol fiyat artışı, talebe uygun değildi.
Dünyanın en büyük ajansları ve yatırım şirketleri, yazın, petrol varil fiyatlarının hiçbir zaman 100 ABD dolarının altına düşmeyeceğini söylediler. Hatta, bir varil petrolün 150-200 ABD dolarına çıkacağını bile söyleyenler oldu. Büyük yatırım şirketleri, petrol piyasasında olup kendi çıkarları doğrultusunda tavsiyelerde bulunuyorlarsa, bu tür gelişigüzel tahminleri ciddiye almamak gerekir.
Petrol fiyatlarının bu derece hızlı düşmesindeki en önemli sebeplerden biri de, büyük fon ve yatırım şirketlerinin petrol piyasasına girebilmek için birbirleriyle yarışmasıydı. Fakat o zamanlar ekonomik kriz dünyayı ele geçirmişti ve kimse sahtekarlığa aldırmıyordu. Nakit krizinin patlamasıyla, ana sözleşmeler de dahil tüm varlıklar satılmak zorunda kaldı. Tüm dünyadaki zayıf makroekonomik veriler ve petrole talepte düşüş beklenmesi, durumun daha da kötüye gitmesine sebep oldu.
Sonraki sayfa
