Ropa naftowa na równi z walutą i złotem jest jednym z głównych indykatorów praktycznie wszystkich procesów występujących w światowym systemie gospodarczym. W tle każdej zmienności notowań ropy kryją się wydarzenia polityczne i ekonomiczne. Jendak na skutek specyfiki transakcji z ropą naftową dla eksporterów i importerów istnieje zawsze pewien lag czasowy (opóźnienie), co decyduje o tym, że transakcje z ropą są bardziej elastycznym instrumentem inwestycyjnym.
Mieszanki ropy naftowej
Brent (Brent Crude) — mieszanka z kilkunastu rodzajów ropy naftowej wydobywanej w rejonie Morza Północnego na złożach Brent, Oseberg и Forties między wybrzeżem Norwegii i Szkocji . Nazwa gatunku pochodzi od nazwy złoża ropy naftowej w Morzu Północnym, odkrytego w 1970 roku. Jest jedną z głównych marek ropy handlowanych na międzynarodowych giełdach naftowych. Cena surowca marki Brent od 1971 roku służy za podstawę kształtowania cen około 40% wszystkich istniejących w świecie gatunków ropy naftowej, między innymi rosyjskiej ropy Urals. Właśnie z tego powodu daną markę ropy uważa sę za wzorcową. Cena ropy Brent zwykle wynosiła średnio o 1 dolar USA za baryłkę niżej ceny WTI oraz o 1 dolar USA za baryłkę wyżej ceny tak zwanego „koszyka OPEC”. Jednak w 2007 roku ten parytet się zmienił i ropa Brent handluje się z nadwyżką do WTI. Obecnie toczą się dyskusje na temat zasadności dalszego wykorzystywania ropy marki Brent jako wzorca do ustalenia cen na rynku światowym. To w pierwszej kolejności jest związane ze zmniejszeniem wydobycia ropy na złożach w Morzu Północnym, co powoduje obniżenie płynności oraz zniekształcenia przy określeniu ceny zarówno samej ropy Brent, jak i ropy naftowej innych marek.
Urals - jest to gatunek wysoko zasiarczonej ropy (zawartość siarki około 1,3%),który stanowi mieszankę z ropy, wydobywanej w Okręgu Chanty-Mansyjskim i w Tatrastanie. Główni producenci surowca Urals — to spółki «Rosnieft», «Lukojl», «Surgutneftegaz», «Gazprom neft », «TNK-WR» i «Tatneft». Cena rosyjskiej ropy ustala się dyskontowaniem ceny na surowiec Brent, ponieważ ropa rosyjska uważana jest za mniej jakościową z powodu wysokiej zawartości siarki, a także ciężkich i cyklicznych węglowodorów. Ostatnio w Rosji podejmuje się kroki, aby podwyższyć jakość ropy Urals poprzez wyeliminowanie z niej zasiarczonej ropy tatarskiej (w republice Tatarstan planuje się zbudowanie nowych rafinerii, żeby z ropy miejscowej robić benzynę zamiast puszczać ją do rurociągu). Sama ropa z Syberii Zachodniej bez żadnych domieszek jest dostatecznie wysokiej jakości. Za granicą jest znana pod nazwą gatunku Siberian Light. W Rosji futures na ropę naftową marki «Urals» handluje się na rynku FORTS (ros. ФОРТС) na giełdzie RTS (ros.РТС).
WTI (West Texas Intermediate) — jest to gatunek ropy naftowej wydobywanej w stanie Teksas (USA), gęstość wynosi 40° API, zawartość siarki — 0,4-0,5 %, głównie używa się do produkcji benzyny i z tej przyczyny cieszy się dużym popytem, między innymi w USA i w Chinach.
Uczestnicy rynku naftowego
Producenci ropy naftowej
Surowa ropa naftowa wpływa na rynek głównie od spółek wydobywających ropę naftową – zarówno niewielkich zakładów, jak i dużych korporacji. Zasadne jest, że wpływ spółki na rynek zależy od ilości dostarczanej przez nią ropy. Toteż inni uczestnicy rynku przywiązują dużą wagę do działalności dużych spółek naftowych.
Przemysł
Do tej kategorii można zaliczyć zakłady przemysłowe wszystkich segmentów gospodarki, jak również spółki zajmujące się oczyszczaniem i przerobem ropy, dość często tych zadań podejmują się same zakłady górnicze. Podobny schemat nazywa się pionowo-zintegrowaną strukturą. Spółki takiego typu nie tylko wydobywają surową ropę, lecz również przetwarzają ją w końcowe produkty (benzynę, mazutitp.) oraz realizują je we własnej sieci detalicznej.
Giełdy towarowe i naftowe
W niektórych krajach na największych giełdach są specjalne oddziały zajmujące się handlem surowcami, w tym ropą naftową.
Inwestorzy
Inwestorzy uczestniczący w rynku naftowym mają odmienne zainteresowania, toteż inwestują w różnego rodzaju instrumenty związane z ropą. Z reguły najbardziej popularnym instrumentem wśród inwestorów na rynku złota są kontrakty z odroczoną dostawą (kontrakty futures).
OPEC
Organizacja Krajów Eksportujących Ropę Naftową (ang. OPEC, The Organization of the Petroleum Exporting Countries) — jest to międzynarodowa organizacja międzyrządowa powołana przez państwa wydobywające ropę w celu stabilizacji ceny na surowiec. Członkami danej oragnizacji są kraje, których gospodraka w dużej mierze jest uzależniona od dochodów z eksportu ropy. OPEC zostala utworzona w Bagdadzie 10—14 września 1960 r. W jej skład na początku weszły Iran, Irak, Kuwejt, Arabia Saudyjska i Wenezuela (pomysłodawca stworzenia orgnizacji). Do tych pięciu krajów – założycieli organizacji dołączyły jeszcze dziewięć: Katar (1961), Indonezja (1962—2008, 1 listopada 2008 r. wyszła ze składu OPEC), Libia (1962), Zjednoczone Emiraty Arabskie (1967), Alieria (1969), Niegeria (1971), Ekwador (1973—1992, 2007), Gabon (1975—1994), Аngola (2007).
W chwili obecnej w OPEC wchodzi 12 członków uwzględniając zmiany dokonane w 2007 r.: pojawienie się nowego członka organizacji — Angoli i powrotu do organizacji Ekwadora. W 2008 roku Rosja oświadczyła swoją gotowość zostać stałym obserwatorem przy OPEC.
Sprzedaż ropy
Wydobywane gatunki ropy naftowej różnią się jakościowo, a co za tym idzie - cenowo. Ceny zależą od gęstości i zawartości różnych domieszek parafinowych. Za wzorzec cenowy służy ropa marki "Brent", której skład jest identyczny do ropy wydobywanej w Morzu Północnym i na którą kontrakty zawierane są na Londyńskiej giełdzie surowcowej. Właśnie cenę tego gatunku najczęściej podają media.
Najczęściej ta cena jest kosztem kontraktu na dostawę ropy w następnym miesiącu. Przy zawarciu takiego terminowego kontraktu – futures kupujący zobowiązuje się kupić i opłacić dostarczany towar, a sprzedawca – dostarczyć go do wskazanego w kontrakcie miejsca.
Kontrakty futures zawierane są na odpowiednich giełdach i opłacane co tydzień bazując na aktualnej cenie na rynku. Minimalny wolumen kontraktu wynosi tysiąc baryłek.
Do głównych giełd przeprowadzających transakcje z ropą naftową należą wiodące giełdy towarowe – takie jak NYMEX, CME, РТС, LOE.
Cena ropy naftowej
Ropa naftowa na równi z kryzysem finansowym była głównym newsmakerem ubiegłego roku. Osiągnąwszy maksimum 147,26 dolara za baryłkę 11 lipca 2008 roku w ciągu następnego półrocza straciła 70% ceny. Jako główną przyczynę tak gwałtownego spadku analitycy podawali przegrzewanie się rynku kapitałem spekulacyjnym. Jeżeli z fundamentalnego punktu widzenia cena 100 dolarów za baryłkę była całkiem do zaakceptowania, to 140 dolarów ropa nie mogła kosztować z założenia.
Na koniec 2008 roku cena na ropę stabilizowała się w zasięgu 40–50 dolarów za baryłkę, a na wiosnę bieżącego roku spadła do 38-42 dolarów za baryłkę. Przy tym zanikło powiązanie między ceną ropy a dynamiką amerykańskiej waluty, co było charakterystyczne dla pierwszego półrocza. Trudno powiedzieć definitywnie, czy rynek ropy sięgnął już swego minimum. Jeżeli półroku temu rynek był wykupiony, to teraz jest wysprzedany. Wówczas sprawiedliwa cena ropy według szacunków ekspertów wynosiła 101 dolarów, teraz z uwzględnieniem zmiany sytuacji w gospodarce światowej, nowa umownie sprawiedliwa cena – 70–90 dolarów za baryłkę. Co prawda rokowania, że notowania ropy sięgną takich poziomów w 2009 r. trudno uważać za wiarygodne.
Czynniki fundamentalne też odegrały sporą rolę w załamaniu się notowań ropy w 2008 roku. Kryzys finansowy pociągnął za sobą problemy w realnym sektorze gospodarki. Popyt na paliwa zaczął gwałtownie się kurczyć. Zauważmy na marginesie, że kiedy notowania ropy w pierwszym półroczu 2008 roku rosły, wzrost ten nie był oparty na rosnącym popycie na ropę.
Latem wiodące agencje światowe i spółki inwestycyjne prognozowały, że ceny ropy już nigdy nie spadną poniżej 100 dolarów za baryłkę. Co więcej, istniały prognozy, że ropa podrożeje do końca roku do 150–200 dolarów za baryłkę. Takie prognozy nie są przypadkowe, biorąc pod uwagę fakt, że największe spółki inwestycyjne też mają własne lokaty na rynku naftowym i komentarze o spodziewanych podwyżkach cen leżały w ich interesach.
Udział dużych funduszy i spółek inwestycyjnych na rynku naftowym przyczynił się do tak drastycznego załamania się cen. Jednak w tej chwili świat ogarnął kryzys finansowy, i spekulacje na rynkach surowca odsunęły się na drugi plan. Kryzys płynności rynków finansowych zmuszał do sprzedawania każdego rodzaju aktywów, w tym kontraktów na surowce. Sytuację pogorszyły słabe dane makroekonomiczne oraz oczekiwania obniżenia popytu na paliwa w całym świecie.
Więcej
